Wat betekent het om de Zaan te zien als ons grootste stadspark? Tijdens de debatavond De Zaan als Stadspark werd die vraag op 4 februari van alle kanten belicht, in een open, energieke sfeer. De locatie bij het Motorblok, met uitzicht op de Zaan, maakte meteen voelbaar waar het gesprek over ging.
Na de geanimeerde aftrap van Frits Palmboom over de potentie van de Zaan werd het publiek actief betrokken. Samen maakten we een aanzet voor een kaart van de Zaan, met gemarkeerde plekken die geliefd zijn om te verblijven en locaties met potentie. Deze gedeelde ervaringen vormden het vertrekpunt voor het verdere gesprek. Hanneke Kijne, landschapsarchitect, liet zien hoe andere steden hun rivier inzetten als toegankelijke en veilige openbare ruimte. Daarna vertaalde het panel - waarbij ook Anneke Wijdogen (Marketing Zaanstreek) en Elise Bos Eyssen (opgaveregisseur kwaliteit leefomgeving bij gemeente Zaanstad) aansloten - de inzichten samen met het publiek naar de Zaanse praktijk.
Het gesprek eindigde niet met een punt, maar met een duidelijke uitnodiging tot actie. Dat leidde tot lang napraten, het uitwisselen van ideeën en contactgegevens en eerste volgende stappen. De avond maakte zichtbaar hoeveel betrokkenheid en kennis er rond de Zaan leeft. En hoe groot de behoefte is om hier samen verder mee aan de slag te gaan. Precies daar wil Babel ruimte voor blijven maken.
Maandag 3 november 2025 vond bij Growy in het westelijk havengebied van Amsterdam het vijfde A tot Z-debat plaats. Midden in de eerste meerlaagse logistieke hub van Nederland gingen ontwerpers, onderzoekers, bestuurders en agrariërs met elkaar in gesprek over een van de meest urgente en tegelijk weerbarstige vraagstukken van dit moment: het stikstofslot. Hoe komen we verder met woningbouw en gebiedstransformatie in de regio Amsterdam–Zaanstad, en kan investeren in het beheer van de veenweidegebieden daarbij een sleutelrol spelen?
De A tot Z-debatten zijn een gezamenlijk initiatief van Babel en Arcam, waarin de verbinding tussen Amsterdam en Zaanstad centraal staat. Elke editie belicht een actueel regionaal thema dat beide steden raakt – van woningbouw en mobiliteit tot landschap en energie – met als doel kennis te delen, visies te toetsen en nieuwe samenwerkingen tot stand te brengen.
De avond, gemodereerd door Leontine de Koning (Babel) en Indira van ’t Klooster (Arcam), bracht uiteenlopende perspectieven bij elkaar. Mandy van den Ende (Universiteit Utrecht) liet zien waarom stikstof een wicked problem is: niet op te lossen met één maatregel, maar alleen via een fundamentele verandering in denken en besturen. Peter de Ruyter (landschapsarchitect) vertaalde dat grote verhaal naar het landschap zelf: wat kan het veenweidegebied dragen, welke functies horen daarbij, en hoe kan dit unieke cultuurlandschap bijdragen aan een klimaatbestendige toekomst?
Els Lenting (gemeente Zaanstad) gaf een ontwapenend eerlijke toelichting op hoe complex de uitvoering is sinds de komst van de Omgevingswet, en hoe afhankelijk ruimtelijke ontwikkelingen zijn geworden van het natuurbeheer in de omliggende gebieden. In het panelgesprek met onder meer Wessel Breunesse (wethouder Zaanstad) en Jack Rijlaarsdam (melkveehouder, LTO Noord) verschoof het perspectief van beleid naar praktijk. Rijlaarsdam vertelde hoe de polarisatie tussen boeren, overheid en natuurorganisaties langzaam afneemt: “We moeten het samen doen. Als we de kwaliteit van de natuur verbeteren, komt het met die stikstof ook wel goed.”
Uit de zaal kwamen scherpe vragen en constructieve bijdragen van onder meer vertegenwoordigers van Staatsbosbeheer, ontwikkelaars en woningbouwcorporaties. Er ontstond een inhoudelijke dialoog over hoe partijen in de keten gezamenlijk kunnen investeren in natuurverbetering — een voorwaarde om toekomstige bouwprojecten mogelijk te maken. Zulke nieuwe ‘bondjes’ tussen boeren, ontwikkelaars en beheerders werden als waardevol ervaren.
De locatie zelf, Growy, maakte grote indruk: een gestapelde binnenboerderij midden in een logistieke stadshub, waar technologie en voedselproductie letterlijk worden gestapeld. De rondleiding aan het einde van de avond vormde een inspirerende afsluiting.
De reacties waren unaniem positief: “Erg inspirerend en uitstekend gemodereerd,”, “Ik heb weer dingen gehoord waar ik nog nooit over had nagedacht,” en “Een intens, maar hoopvol gesprek, waarin gezocht werd naar veel echte oplossingen.”
Filmtheater De Fabriek zat tot de laatste stoel vol bij de première van de documentaire 25 jaar Inverdan. Vanwege de grote belangstelling vond op 17 september een extra vertoning plaats. In het Zaandamse filmtheater kreeg het publiek een indringende terugblik op de grootschalige metamorfose van het stations- en centrumgebied van Zaandam – een project dat de stad letterlijk een nieuw gezicht gaf.
Wat ooit een grauw en ontoegankelijk gebied was, veranderde in een centrum dat inmiddels landelijke bekendheid geniet. De documentaire laat zien hoe het miljoenenproject aanvankelijk met scepsis en wantrouwen werd ontvangen, maar uiteindelijk de trots van veel Zaankanters werd. Met interviews met oud-wethouder Hans Luiten, stedenbouwkundige Miranda Reitsma, voormalig bestuursambtenaar Gerrit Jonker, voormalig programmadirecteur Inverdan Lourens Loeven en architect Sjoerd Soeters wordt zichtbaar hoe visie, vasthoudendheid en ontwerp de stad in een generatie hebben veranderd.
De documentaire is een productie van Babel Zaans architectuurplatform, gemaakt door Sarah Essbai, Wendy van Wilgenburg en Robert ten Elsen.
25 jaar Inverdan was op 16 en 17 september 2025 te zien in Filmtheater De Fabriek in Zaandam. De foto’s zijn gemaakt door Patrick Hudepohl.
Op vrijdag 16 mei 2025 organiseerden De Maatschappij, Babel Zaans architectuurplatform en de gemeente Zaanstad samen een middag waarin werd verkend hoe we in de toekomst ruimte voor werk in onze gemeente kunnen vormgeven.
De bijeenkomst begon met een warm welkom door Guido Voss, bestuurslid van De Maatschappij. Vervolgens heette hij voormalig Rijksbouwmeester Floris Alkemade welkom, die zijn visie deelde op stedelijke groei en het integreren van werkruimte in ruimtelijke ontwikkelingen. Daarna plaatste Mathias Lehner, stadsbouwmeester van Zaanstad en mede-auteur van de Zaanse Omgevingsvisie, Floris’ inzichten in de context van die nieuwe visie.
De middag werd gemodereerd door Leontinede Koning van Babel Zaans architectuurplatform, met volop ruimte voor interactieve gesprekken en prikkelende vragen aan Floris en Mathias. De bijeenkomst werd afgesloten met een gezellige borrel, waar deelnemers met elkaar en met de sprekers in gesprek konden gaan.
Het was een inspirerende middag waarin we samen onderzochten hoe we ook in de toekomst ruimte kunnen blijven maken voor werk in Zaanstad.
Bekijk de aftermovie van deze middag op ons YouTube-kanaal.
Acht afleveringen, acht verhalen over plannen die de Zaanstreek hebben gevormd – sommige gebouwd, andere gesneuveld na soms felle discussies. In de podcastserie (N)ooit gebouwd Zaanstad duiken we in de geschiedenis van markante projecten: van de omstreden plannen voor woningbouw in het Guisveld en het nooit gerealiseerde Cultuurcluster tot de totstandkoming van het Zaantheater en het Zaans Medisch Centrum.
Architecten, bestuurders en betrokkenen vertellen over ambities, strijd en de beslissingen die Zaanstad hebben gemaakt tot wat het nu is.
Heb je een aflevering gemist? Luister ze hier allemaal!
