Babel Zaans architectuurplatform

Terugblik rondleiding houtbouw in de Zaanstreek

Op 24 april verzamelde een fijne groep geïnteresseerden zich bij het karakteristieke startpunt: het Czaar Peterhuisje aan het Krimp in Zaandam. Onder leiding van BabelGids Frank Bakker doken we in de rijke traditie van houtbouw in de Zaanstreek.

Na een korte introductie nam hij ons mee langs Lage Horn, de Hogendijk en de Czarinastraat richting de Gedempte Gracht. Onderweg stonden we stil bij uiteenlopende houten panden, winkels en complexen. Frank vertelde bevlogen over bouwtechnieken, vormgeving en de historische context waarin deze gebouwen tot stand zijn gekomen.

Wat deze rondleiding extra bijzonder maakte, was dat de gids zijn verhaal letterlijk tastbaar maakte: uit zijn tas verschenen verschillende voorbeelden van houten gevelbeschot, in formaten die vandaag de dag nauwelijks meer voorkomen. Zo kwam de geschiedenis van de Zaanse houtbouw echt tot leven.

Tijdens de wandeling werd duidelijk hoe nauw de houtbouw verbonden is met het industriële verleden van de streek, met name de scheepsbouw. We zagen de ontwikkeling van authentieke houtbouw naar historiserende stijlen en uiteindelijk naar moderne interpretaties, zoals de kiosken en gevels rond de Gedempte Gracht. Opvallend daarbij is dat deze hedendaagse varianten vaak nog maar beperkt uit echt hout bestaan, en veelal gebruikmaken van alternatieve materialen zoals cementvezelplaten.

Ook het ontstaan van het Inverdan-project kwam kort aan bod, waarmee de link werd gelegd tussen verleden en hedendaagse gebiedsontwikkeling in Zaandam.

In relatief korte tijd kregen deelnemers een rijk en gelaagd beeld van de Zaanse houtbouw. Informatief, concreet en vol nieuwe inzichten!

Wil je de volgende keer ook mee op pad en de verhalen achter de Zaanse architectuur ontdekken? Sluit dan een volgende keer aan bij één van onze rondleidingen. Kijk in de agenda voor het specifieke programma.

Terugblik Babel Cinema: Our Blue World

Dinsdagavond 17 maart was Filmtheater De Fabriek in Zaandam het decor voor een avond die ons meenam naar de kern van wat water betekent voor mens en landschap. De indrukwekkende documentaire Our Blue World toont hoe water wereldwijd niet alleen leven geeft, maar ook cultuur, rituelen en verbinding vormt.

Na de film gingen we met fotograaf David Galjaard in gesprek over zijn eigen zoektocht naar het karakter van de Zaanstreek. In zijn project De Stroom – De Zaan in beweging legde hij vast wat de Zaan zo uniek maakt: de industrie die niet alleen functioneel is, maar ook mooi; het rommelige dat juist charmant is; en dat typisch ‘Zaanse zooitje’ dat geen blauwdruk nodig heeft om te bestaan. Galjaard pleitte voor een toekomst waarin gebiedsontwikkeling niet alleen uitgaat van hoge industrie of erfgoed als vast stramien, maar juist vertrekt vanuit de relatie met het water, de levensader die de Zaan al eeuwen vormgeeft.

De avond was ook een oproep om dichter bij huis te kijken: hoe geven wij betekenis aan de Zaan? Hoe kunnen we de openbare ruimte zo inrichten dat water niet alleen functioneel is, maar ook ruimte biedt voor ontmoeting, reflectie en toekomst? Our Blue World was hiermee een inspirerende aftrap voor Babel Cinema in het jaar waarop we focussen op de Zaan.

In mei is de volgende Babel Cinema. Houd onze agenda in de gaten!

Terugblik – Samen verbeelden we de toekomst van de Zaanoevers

Op woensdag 11 maart kwamen we met ruim 40 ontwerpers, buurtbewoners en beleidsmakers samen in De Adelaar in Wormerveer. Het doel van de middag: samen de toekomst van de Zaanoevers verbeelden, zodat er een openbare ruimte ontstaat waar echt iedereen zich welkom, veilig en prettig voelt. Hoe beleven we het Bunge-terrein, het Zuideinde en het Wilhelminapark op in 2036? En hoe ziet dat eruit?

Inhoudelijk kader
De middag startte met drie scherpe inleidingen. Robert ten Elsen (Rijnboutt) analyseerde de ruimtelijke context en de enorme potentie van het Bunge-terrein en de omliggende oevers. Michelle Moonen (Stipo) deelde vervolgens de principes van gender-sensitive design: waarom de openbare ruimte vaak niet neutraal is en hoe ontwerpen vanuit het perspectief van vrouwen de stad uiteindelijk voor álle gebruikers beter en veiliger maakt. Lior Steinberg (Humankind) sloot af met een toelichting op de methodiek: hoe we tijdens de workshopmiddag door middel van een schouw en AI-tools de vertaalslag van beleving naar beeld zouden maken.

Ervaringen vastleggen
Met de Humankind-app in de hand trokken drie groepen de buurt in, naar het Zuideinde, het Wilhelminapark en het Bunge-terrein. Tijdens deze wandeling legden deelnemers hun directe ervaringen vast: waar ontbreekt licht of groen, hoe staat het met het comfort en de toegankelijkheid? Waar is de oever uitnodigend en waar vormt de huidige inrichting een barrière?

Terug in De Adelaar werden de verzamelde data en eerste observaties gezamenlijk geanalyseerd. Daarna volgde de oefening “stappen in de schoenen van een ander”. Elke groep kreeg een specifieke persona toegewezen – zoals een vrouw in verwachting of een jong gezin – om de locaties vanuit die specifieke behoeften te heroverwegen en een visie voor de toekomst te formuleren.

Toekomstbeelden
Met behulp van AI-tools werden deze visies direct vertaald naar concrete beelden. De openbare ruimtes langs de Zaan – van de rauwe industriële kades tot het verscholen groen van het Wilhelminapark – transformeerden op het scherm tot levendige, sociale en sociaal veilige verblijfsplekken. Naast de groepsresultaten schreven veel deelnemers hun persoonlijke wensen op ansichtkaarten.

De Zaan als verbindende plek
Met de resultaten van deze middag hebben we niet alleen een schat aan inzichten verzameld, maar ook een gedeelde ambitie vormgegeven: de Zaanoevers als een openbare ruimte die écht van en voor iedereen is. De verhalen, beelden en wensen die zijn gedeeld, laten zien hoe de Zaan niet alleen een rivier is, maar een verbindende plek kan worden – waar industriële geschiedenis, groen en sociale ontmoeting samenkomen. Deze visies bieden de gemeente Zaanstad en ontwerpers concrete handvatten om de komende jaren te werken aan een toekomstbestendige, inclusieve en levendige oever. Want de Zaan verdient het om niet alleen bekeken, maar vooral ook beleefd te worden – door jong en oud, dag en nacht, in veiligheid en met plezier.

Deze workshop werd mogelijk gemaakt door Gemeente Zaanstad.

Foto's: Patrick Hudepohl

2025, een 'Postolympisch' jaar – lees het in ons Jaarbericht

Het jaar 2025 voelde een beetje als een ‘postolympisch’ jaar. Na het Zaanstad-feestjaar 2024 moesten we even op adem komen. De betrokkenheid en warme reacties die wij ontvingen, hebben ons echter enorm geïnspireerd en positieve energie gegeven. We waren extra gemotiveerd ook in het nieuwe jaar met overtuiging door te gaan. Die gezamenlijke inspanning vertaalde zich in een succesvol en betekenisvol programma rondom ons meerjarig thema Ruimte maken.

We organiseerden onder meer het vijfde A tot Z-debat, de Dag van de Architectuur voor 8- tot 12-jarigen, een inspiratieavond over neuroarchitectuur, de fotowedstrijd ‘De Inclusieve Stad’, een Metropola-editie over scenario’s voor het Noordzeekanaalgebied, een tweede sponsorcafé, drie edities van Babel Cinema en de Jaap Schipperlezing. En zijn vele wandelingen en fietstochten voortgezet onder aanvoering van onze bevlogen BabelGidsen. Onverwacht hoogtepunt was de succesvolle documentaire 25 jaar Inverdan, die twee keer een uitverkochte zaal en boeiende nagesprekken opleverde in Filmtheater De Fabriek.

Met veel plezier en toewijding hebben we opnieuw een rijke en gevarieerde reeks activiteiten gerealiseerd, waarbij samenwerking, creativiteit en verbinding centraal stonden. We kijken met voldoening terug en zijn ervan overtuigd dat je dit gevoel na het lezen van dit jaarbericht met ons deelt.

Benieuwd naar alles wat Babel in 2025 heeft betekend? Lees het in ons Jaarbericht!

Volle Bullekerk voor Jaap Schipperlezing over de toekomstbestendige stad

De Jaap Schipperlezing van dit jaar trok een uitverkochte Bullekerk: elke stoel was bezet. Al vroeg stroomde het publiek binnen en na afloop bleef een grote groep nog lang napraten.

Spreker Andy van den Dobbelsteen hield een uitgebreid en tegelijk goed te volgen verhaal over de toekomstbestendige stad. Met kennis van zaken, scherpe analyses en concrete voorbeelden liet hij zien hoe we onze leefomgeving nu kunnen voorbereiden op 2050. Zijn betoog bevestigde zijn reputatie als expert op het gebied van klimaat, duurzaamheid en bouwen.

De ingezonden publieksvragen vormden de basis voor het gesprek na afloop van de lezing. Onder leiding van een bevlogen Leontine de Koning ontstond een verdiepend gesprek met een zichtbaar betrokken zaal.

Een bijzonder onderdeel van de avond waren de muzikale notulen van Reinier Demeijer. Met een eigen lied en een improvisatie vatte hij de kern van de avond treffend samen. Tussen de scherpe observaties door was er ook ruimte voor humor; er werd gelachen, meegeklapt en zijn slotapplaus was lang en luid.

Kortom: een avond met sterke inhoud en een goede sfeer. Dankzij de inzet van velen – voor en achter de schermen – werd deze editie van de Jaap Schipperlezing een groot succes.

Foto’s: Patrick Hudepohl.