De Jaap Schipperlezing van dit jaar trok een uitverkochte Bullekerk: elke stoel was bezet. Al vroeg stroomde het publiek binnen en na afloop bleef een grote groep nog lang napraten.
Spreker Andy van den Dobbelsteen hield een uitgebreid en tegelijk goed te volgen verhaal over de toekomstbestendige stad. Met kennis van zaken, scherpe analyses en concrete voorbeelden liet hij zien hoe we onze leefomgeving nu kunnen voorbereiden op 2050. Zijn betoog bevestigde zijn reputatie als expert op het gebied van klimaat, duurzaamheid en bouwen.
De ingezonden publieksvragen vormden de basis voor het gesprek na afloop van de lezing. Onder leiding van een bevlogen Leontine de Koning ontstond een verdiepend gesprek met een zichtbaar betrokken zaal.
Een bijzonder onderdeel van de avond waren de muzikale notulen van Reinier Demeijer. Met een eigen lied en een improvisatie vatte hij de kern van de avond treffend samen. Tussen de scherpe observaties door was er ook ruimte voor humor; er werd gelachen, meegeklapt en zijn slotapplaus was lang en luid.
Kortom: een avond met sterke inhoud en een goede sfeer. Dankzij de inzet van velen – voor en achter de schermen – werd deze editie van de Jaap Schipperlezing een groot succes.
Op woensdagavond 12 november doken we in het Kreatief Pakhuis in Zaandijk samen de vraag in: hoe welkom voel jij je in de stad? Vanuit verschillende invalshoeken verkenden we hoe ogenschijnlijk kleine keuzes grote gevolgen hebben voor hoe mensen zich ergens thuis voelen – of juist niet.
Participatiearchitect Daan Schipper liet zien hoe je publieke gebouwen echt toegankelijk maakt. Niet alleen met rolstoelhellingen en liften, maar door vanaf het eerste gesprek gebruikers te betrekken en na oplevering ruimte te houden voor beheer en aanpassing. Aan de hand van voorbeelden uit zijn werk werd duidelijk hoeveel verschil een wachtruimte, bewegwijzering of kolfruimte kan maken voor wie ergens binnenstapt.
Truus Vegter vertelde hoe Social Sofa Zaanstad buurtbewoners letterlijk en figuurlijk een plek geeft. Door samen aan een sofa te mozaïeken ontstaan gesprekken, nieuwe contacten en meer eigenaarschap over de eigen buurt. De banken blijken zo niet alleen zitplaats, maar ook startpunt voor ontmoeting.
Gespreksleider Nanine Carree verbond de verhalen met vragen uit de zaal: welke verantwoordelijkheid hebben ontwerpers, opdrachtgevers en beleidsmakers hierin, en wat kunnen we zelf doen als bewoners?
Tussendoor maakte juryvoorzitter Anne van der Meulen de winnaar bekend van de fotowedstrijd De inclusieve stad. Uit vijf geselecteerde foto’s – deze avond aan de wand te zien – koos de jury de winnende inzending van Leontien Pieter, die op treffende wijze liet zien hoe een ogenschijnlijk klein gebaar een wereld van verschil kan maken.
De avond maakte deel uit van het tweejarenprogramma Ruimte maken, waarin Babel onderzoekt hoe ruimte niet alleen fysiek, maar ook mentaal, sociaal en beleidsmatig wordt gecreëerd en verdeeld.
Uitverkochte derde vertoning van 25 jaar Inverdan onderstreept blijvende betekenis
Deze week vond in Filmtheater De Fabriek de derde vertoning plaats van de documentaire 25 jaar Inverdan, een productie van Babel. Opnieuw was de belangstelling groot: de zaal was uitverkocht en er was zelfs een wachtlijst. De grote opkomst onderstreept hoezeer de gebiedsontwikkeling Inverdan, ook jaren later, nog altijd leeft in Zaandam en daarbuiten.
De middag bracht een breed en betrokken publiek samen. Oud-bestuurders, raadsleden, ontwerpers en inwoners die destijds op verschillende manieren bij Inverdan betrokken waren, wisten elkaar opnieuw te vinden. De sfeer in de zaal had daardoor iets weg van een reünie, waarin herinneringen werden gedeeld en nieuwe perspectieven ontstonden.
Na de vertoning volgde een levendig nagesprek, onder leiding van Miranda Reitsma. Hierin werd niet alleen teruggeblikt op het ontstaansproces van Inverdan, maar ook vooruitgekeken. Stedenbouwkundig ontwerper Edzo Bindels deelde reflecties op zijn huidige rol als supervisor van het centrum van Zaandam en ging in op de betekenis van Inverdan in het heden: wat heeft het project de stad gebracht, en welke vragen zijn vandaag de dag nog steeds relevant?
Het gesprek maakte duidelijk dat Inverdan meer is dan een afgerond stedenbouwkundig project. Het is een blijvend onderwerp van gesprek, dat raakt aan thema’s als stedelijke kwaliteit, gebruik, eigenaarschap en identiteit. Juist die combinatie van terugblik en actuele duiding maakt de documentaire relevant voor een breed publiek.
De aanhoudende belangstelling voor de film bevestigt deze waarde. 25 jaar Inverdan is daarom ook beschikbaar voor afname en vertoning. Meer informatie over de documentaire is hier te vinden.
We kijken met veel plezier terug op deze middag en bedanken iedereen die erbij was
Maandag 3 november 2025 vond bij Growy in het westelijk havengebied van Amsterdam het vijfde A tot Z-debat plaats. Midden in de eerste meerlaagse logistieke hub van Nederland gingen ontwerpers, onderzoekers, bestuurders en agrariërs met elkaar in gesprek over een van de meest urgente en tegelijk weerbarstige vraagstukken van dit moment: het stikstofslot. Hoe komen we verder met woningbouw en gebiedstransformatie in de regio Amsterdam–Zaanstad, en kan investeren in het beheer van de veenweidegebieden daarbij een sleutelrol spelen?
De A tot Z-debatten zijn een gezamenlijk initiatief van Babel en Arcam, waarin de verbinding tussen Amsterdam en Zaanstad centraal staat. Elke editie belicht een actueel regionaal thema dat beide steden raakt – van woningbouw en mobiliteit tot landschap en energie – met als doel kennis te delen, visies te toetsen en nieuwe samenwerkingen tot stand te brengen.
De avond, gemodereerd door Leontine de Koning (Babel) en Indira van ’t Klooster (Arcam), bracht uiteenlopende perspectieven bij elkaar. Mandy van den Ende (Universiteit Utrecht) liet zien waarom stikstof een wicked problem is: niet op te lossen met één maatregel, maar alleen via een fundamentele verandering in denken en besturen. Peter de Ruyter (landschapsarchitect) vertaalde dat grote verhaal naar het landschap zelf: wat kan het veenweidegebied dragen, welke functies horen daarbij, en hoe kan dit unieke cultuurlandschap bijdragen aan een klimaatbestendige toekomst?
Els Lenting (gemeente Zaanstad) gaf een ontwapenend eerlijke toelichting op hoe complex de uitvoering is sinds de komst van de Omgevingswet, en hoe afhankelijk ruimtelijke ontwikkelingen zijn geworden van het natuurbeheer in de omliggende gebieden. In het panelgesprek met onder meer Wessel Breunesse (wethouder Zaanstad) en Jack Rijlaarsdam (melkveehouder, LTO Noord) verschoof het perspectief van beleid naar praktijk. Rijlaarsdam vertelde hoe de polarisatie tussen boeren, overheid en natuurorganisaties langzaam afneemt: “We moeten het samen doen. Als we de kwaliteit van de natuur verbeteren, komt het met die stikstof ook wel goed.”
Uit de zaal kwamen scherpe vragen en constructieve bijdragen van onder meer vertegenwoordigers van Staatsbosbeheer, ontwikkelaars en woningbouwcorporaties. Er ontstond een inhoudelijke dialoog over hoe partijen in de keten gezamenlijk kunnen investeren in natuurverbetering — een voorwaarde om toekomstige bouwprojecten mogelijk te maken. Zulke nieuwe ‘bondjes’ tussen boeren, ontwikkelaars en beheerders werden als waardevol ervaren.
De locatie zelf, Growy, maakte grote indruk: een gestapelde binnenboerderij midden in een logistieke stadshub, waar technologie en voedselproductie letterlijk worden gestapeld. De rondleiding aan het einde van de avond vormde een inspirerende afsluiting.
De reacties waren unaniem positief: “Erg inspirerend en uitstekend gemodereerd,”, “Ik heb weer dingen gehoord waar ik nog nooit over had nagedacht,” en “Een intens, maar hoopvol gesprek, waarin gezocht werd naar veel echte oplossingen.”
Filmtheater De Fabriek zat tot de laatste stoel vol bij de première van de documentaire 25 jaar Inverdan. Vanwege de grote belangstelling vond op 17 september een extra vertoning plaats. In het Zaandamse filmtheater kreeg het publiek een indringende terugblik op de grootschalige metamorfose van het stations- en centrumgebied van Zaandam – een project dat de stad letterlijk een nieuw gezicht gaf.
Wat ooit een grauw en ontoegankelijk gebied was, veranderde in een centrum dat inmiddels landelijke bekendheid geniet. De documentaire laat zien hoe het miljoenenproject aanvankelijk met scepsis en wantrouwen werd ontvangen, maar uiteindelijk de trots van veel Zaankanters werd. Met interviews met oud-wethouder Hans Luiten, stedenbouwkundige Miranda Reitsma, voormalig bestuursambtenaar Gerrit Jonker, voormalig programmadirecteur Inverdan Lourens Loeven en architect Sjoerd Soeters wordt zichtbaar hoe visie, vasthoudendheid en ontwerp de stad in een generatie hebben veranderd.
De documentaire is een productie van Babel Zaans architectuurplatform, gemaakt door Sarah Essbai, Wendy van Wilgenburg en Robert ten Elsen.
25 jaar Inverdan was op 16 en 17 september 2025 te zien in Filmtheater De Fabriek in Zaandam. De foto’s zijn gemaakt door Patrick Hudepohl.
