Op vrijdag 29 mei vond de rondleiding De Glorie van de Zaan plaats, met een groep geïnteresseerde deelnemers die grotendeels bestond uit oudere Zaandammers met een sterke interesse in de geschiedenis van hun stad.
Tijdens de wandeling langs de oostoever van de Zaan werd duidelijk hoe het gebied zich in lagen heeft ontwikkeld, tussen industrie, woonwijken en water. Deelnemers herkenden veel, maar deden ook nieuwe inzichten op. Zo gaf één deelnemer, die enkele jaren geleden uit Amsterdam verhuisde, aan verrast te zijn door de rijke, eigen geschiedenis van de Zaanstreek.
De rondleiding bood daarmee niet alleen verdieping voor wie de omgeving al goed kent, maar ook een nieuw perspectief op een gebied dat zich blijft ontwikkelen.
Wil je de volgende keer ook mee op pad en de verhalen achter de Zaanse architectuur ontdekken? Sluit dan een volgende keer aan bij één van onze rondleidingen.Kijk in de agenda voor het specifieke programma.
Op dinsdagavond 26 mei zat de zaal van Filmtheater De Fabriek in Zaandam goed gevuld voor Kruisbestuiving in de architectuur van Indonesië en Nederland. Buiten een zachte voorjaarsavond, binnen alle aandacht voor een rijk en gelaagd verhaal over architectuur, geschiedenis en culturele uitwisseling.
In de documentaire nemen Frans Leidelmeijer en Bie Muusze de kijker mee langs markante gebouwen in zowel Nederland als Indonesië. Met aanstekelijke bevlogenheid gidst Leidelmeijer ons door verschillende stijlen, invloeden en tijdsperiodes. Daarbij verweeft hij subtiel ook een persoonlijk element: hij is zelf een belichaming van die kruisbestuiving, gevormd door verschillende culturen, wat de film een extra laag geeft.
De film nodigt uit om anders te kijken. Details die je normaal misschien niet direct opmerkt - ornamenten, symboliek, vormen die verwijzen naar goden of lotusbloemen - krijgen betekenis. Door de toelichting van Leidelmeijer worden verbanden zichtbaar en ontstaat er meer oog voor de samenhang tussen stijlen, plaatsen en tijden.
We reizen langs gebouwen die verbonden zijn met een gedeelde, vaak koloniale geschiedenis. De documentaire laat zien hoe invloeden tussen Indonesië en Nederland zich hebben vermengd en hoe die kruisbestuiving nog altijd herkenbaar is in de gebouwde omgeving. Tegelijkertijd wordt ook een meer confronterende kant zichtbaar: naast zorgvuldig onderhouden erfgoed verschijnen beelden van panden in Indonesië die in verval zijn geraakt en hun functie hebben verloren. Een treffend voorbeeld is een gebouw van Berlage, waarvan de verf afbladdert. Een scherp contrast met het erfgoed dat elders wel wordt gekoesterd.
Na afloop ging Babel in gesprek met Frans Leidelmeijer zelf, wat uitgroeide tot een levendig gesprek met de zaal, met ruimte voor vragen en reflectie. Leidelmeijer bleek een bevlogen en toegankelijke spreker, die helder en met zichtbaar enthousiasme vertelde over de aanleiding voor de film en de noodzaak om dit verhaal te delen. Op het moment dat die urgentie ter sprake kwam, spreidde hij zijn armen en zei hij: “Precies, hierom.”
Tijdens het gesprek werd ook duidelijk hoe zijn achtergrond als kunstexpert doorwerkt in zijn blik op architectuur. Hij kijkt naar gebouwen met dezelfde aandacht voor stijl, vorm en esthetiek als naar kunstobjecten. Daarnaast ontstond er een interessante discussie over verantwoordelijkheid: wie draagt zorg voor het behoud van dit gedeelde erfgoed? Is dat een lokale opgave, een internationale verantwoordelijkheid, of juist iets wat voortkomt uit een gezamenlijke geschiedenis?
Tot slot werd de blik nog even naar de Zaanstreek gericht. Zijn er ook hier voorbeelden van deze kruisbestuiving te vinden? Vooralsnog kwam één gebouw naar voren: het woonhuis aan de Breestraat 80 in Koog aan de Zaan. Maar de vraag bleef nadrukkelijk open: waar zien we deze invloeden nog meer terug in onze eigen omgeving?
Met zo’n 65 aandachtige bezoekers was het een avond die inspireerde en aanzette tot reflectie. En een uitnodiging om met meer aandacht te kijken naar de verhalen die gebouwen met zich meedragen, zowel ver weg als dichtbij.
De volgende Babel Cinema vindt plaats in het najaar. Houd onze kanalen in de gaten voor het programma.
De Zaanstreek zit vol verhalen. Over molens en smaakmakers, over dorpen en de Zaan, over vroeger én nu. Verhalen die pas echt gaan leven als iemand ze vertelt.
Babel Zaans Architectuurplatform en de Zaanstore en zoeken vrijwillige gidsen die bezoekers én bewoners willen meenemen op ontdekkingstocht door de streek.
Als vrijwilliger maak je het verschil. Je laat mensen anders kijken, vertelt, verrast en verbindt. Kies je voor de levendige stadsgeschiedenis en beleving van de Zaanstore? Of ga je juist voor architectuur, landschap en ruimtelijke ontwikkeling bij Babel? Welke richting je ook kiest: jij geeft elke rondleiding je eigen draai.
Ervaring is niet nodig. Met een gezamenlijke training en goede begeleiding helpen we je op weg.
Wat krijg je als vrijwilliger?
Een inspirerende groep mede-vrijwilligers
Training van een professionele gids
Begeleiding tijdens het gidsen
Leuke activiteiten, zoals excursies en bijeenkomsten
Wie ben jij? Je bent nieuwsgierig, vertelt graag en hebt een hart voor de Zaanstreek.
Heb je vragen? Neem gerust contact met ons op via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
Op donderdag 16 april organiseerde Babel een inspirerende debatavond onder de titel ‘Wat voor stad wil je zijn?’. Aan de hand van verschillende schaalniveaus – van buurt tot stad – werd verkend wat nodig is om stedelijke omgevingen prettig, leefbaar en toekomstbestendig te maken.
Op buurtniveau nam Marion de Haan van Urban Sync de aanwezigen mee in de elementen die bijdragen aan een prettige en gezonde buurt. Groen en mogelijkheden om elkaar te ontmoeten spelen daarin een cruciale rol. Zij benadrukte daarbij dat het niet alleen gaat om de kwaliteit van plekken zelf, maar juist ook om de routes ernaartoe. Prettige, logische en goed toegankelijke routes nodigen mensen uit om gebruik te maken van voorzieningen en zorgen ervoor dat zij zich welkom en op hun gemak voelen. In de voortdurende ‘slag om de vierkante meters’ is een heldere visie op routes volgens De Haanessentieel om fijne plekken met elkaar te verbinden en de buurt als geheel sterker te maken. Zij pleit voor een programma van waarde, waarin je vastlegt wat er belangrijk is voor de wijk. Om zo naast de ‘hardware’ (gebouwen en openbare ruimte) ook de ‘software’ (een echte community, zingeving, ontspanning en gezonde voeding) een belangrijke plek te geven.In dit verband kwam ook de Zaan aan bod als verbindend element in de stad. De rivier biedt aantrekkelijke plekken voor ontmoeting, maakt onderdeel uit van belangrijke routes door de stad en draagt bij aan verkoeling.
Vervolgens zoomde Jannie Vinke van ANA Architecten in op het schaalniveau van de woning en de directe woonomgeving. In antwoord op de centrale vraag van de avond stelde zij dat ook hier ontmoeting een sleutelbegrip is. Leefgallerijen, groene binnentuinen en gedeelde ruimtes dragen bij aan een prettige woonomgeving en versterken het sociale leven. Als aansprekend voorbeeld uit haar praktijk noemde Vinke een ontwerp van een fietsenstalling die is uitgewerkt als een entreehal. Door deze plek dezelfde kwaliteit en aandacht te geven als een hoofdentree ontstaat er ruimte voor ontmoeting, wordt het gebruik prettiger en wordt fietsen actief gestimuleerd. En ook zij kwam terug op het maken van keuzes, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van Merwede in Utrecht, met een zeer lage parkeernorm van 0,3 pp/woning en een hoge dichtheid. Daarbij wordt het belangrijk om de fiets ook echt een goede plek te geven en loopt het groen van gevel tot gevel.
Tijdens het panelgesprek, waar ook woningmarkt expert Robert de Joode en Agnes Müller van de gemeente Zaanstad aanschoven,werd het perspectief verder verbreed naar de stad als geheel. Daarbij kwam nadrukkelijk naar voren dat het, ondanks alle ambities rondom kwaliteit en leefbaarheid, noodzakelijk blijft om vaart te houden in de woningbouwproductie gezien het grote woningtekort. Tegelijkertijd is het belangrijk om ook oog te houden voor werkgelegenheid en bedrijvigheid; een vitale stad van de toekomst kan niet zonder een sterke economische basis.
Ten slotte werd stilgestaan bij het hoe van stedelijke ontwikkeling. De oproep was om ambities niet alleen te formuleren, maar deze ook daadwerkelijk te borgen en uitvoerbaar te maken. Daarbij past een aanpak op gebiedsniveau in plaats van op afzonderlijke plots, zodat samenhang ontstaat tussen wonen, werken, ontmoeten en bewegen. De avond maakte duidelijk dat de stad die je wilt zijn, vraagt om keuzes, samenhang en een lange adem – van route tot woning, en van buurt tot stad.
Afgelopen zondag hadden we opnieuw geluk: het zonnetje scheen! Met een hele leuke groep zijn we van start gegaan bij hét Zaanse herbestemmings-icoon: De Verkadefabriek aan de Westzijde. Met 18.000 m² herbestemde grond was dit natuurlijk het perfecte startpunt om deze rondleiding af te trappen.
BabelgidsenMargo Smeenge en Gert Grandiek wisselden constant af tussen geschiedenis, identiteit, toekomst, obstakels en uitdagingen. De wijk Oud-West biedt uitermate veel inspirerende voorbeelden van succesvolle herbestemmingen, maar toont ook waar nog werk aan de winkel is. Zo zijn we met zijn negenen ook langs twee leegstaande, slecht onderhouden panden gegaan. Betreffende religieus en industrieel erfgoed. Wat is hier mogelijk? Waarom is het nog niet gelukt?
Met veel enthousiasme ontving de groep niet veel later een boek van Jan Hein, de eigenaar van het voormalige Sportfondsenbad. Nu wordt er niet meer gezwommen, maar wel gewerkt en gewoond. En dat terwijl het zwembad nog best goed als zodanig herkenbaar is.
En dan op de fiets naar de laatste stop: ‘Hé? Dit ken ik helemaal niet? Wat bijzonder!’ Een Zaankanter die al meer dan 30 jaar in de streek woont, ontdekte samen met ons een nieuw pareltje. Deze oude fabriek ging van de slooplijst naar de Nationale Renovatieprijs.
