Op vrijdag 29 mei vond de rondleiding De Glorie van de Zaan plaats, met een groep geïnteresseerde deelnemers die grotendeels bestond uit oudere Zaandammers met een sterke interesse in de geschiedenis van hun stad.

Tijdens de wandeling langs de oostoever van de Zaan werd duidelijk hoe het gebied zich in lagen heeft ontwikkeld, tussen industrie, woonwijken en water. Deelnemers herkenden veel, maar deden ook nieuwe inzichten op. Zo gaf één deelnemer, die enkele jaren geleden uit Amsterdam verhuisde, aan verrast te zijn door de rijke, eigen geschiedenis van de Zaanstreek.

De rondleiding bood daarmee niet alleen verdieping voor wie de omgeving al goed kent, maar ook een nieuw perspectief op een gebied dat zich blijft ontwikkelen.

Wil je de volgende keer ook mee op pad en de verhalen achter de Zaanse architectuur ontdekken? Sluit dan een volgende keer aan bij één van onze rondleidingen. Kijk in de agenda voor het specifieke programma.

Het debat van Babel en De Vonk Debat, onder leiding van Lennart Booij (van o.a. De Balie), over hoe de ruimte in Zaanstad verdeeld moet worden tussen wonen, groen en parkeren, op dinsdagavond 16 juni in een volle Bullekerk in Zaandam, toonde maar weer eens aan hoe weerbarstig dit vraagstuk is. Partijen staan lijnrecht tegenover elkaar. 

Onlangs nog sneuvelde de Parkeervisie in de gemeenteraad onder een lawine van amendementen. Om tot 2030 voldoende ruimte te hebben om 10.000 woningen te kunnen bouwen wilde het college van B en W de parkeernorm in de gemeente verlagen. Veel partijen in de raad vrezen dat dit zal leiden tot grote parkeerproblemen. Door nog steeds groeiend particulier en bedrijfsmatig autobezit is het parkeren inmiddels in veel wijken een probleem geworden.

De tegenstelling openbaarde zich het sterkst tussen de genodigde gasten Jos Kerkhoven van Democratisch Zaanstad en Barend Kuenen, directeur van woningcorporatie Parteon. Kerkhoven zet vraagtekens bij de woningbouwplannen. "Laten we eerst maar eens kijken wat voor stad we willen zijn? Die discussie wordt nooit gevoerd. Willen we er wel 10.000 woningen bij? Is 180.000 inwoners genoeg, of moeten we naar 200.000? Hoe moet Zaanstad eruitzien in 2040?"

Voor Kuenen is dat geen vraag. "Zaanstad is een prachtige stad maar is in een gigantisch tempo aan het vergrijzen. Die ouderen hebben straks allemaal zorg nodig en daarom moeten we echt doorbouwen om mensen te kunnen huisvesten. Woningzoekenden staan acht jaar op een wachtlijst. Bij sociale woningbouw kan de parkeernorm omlaag. Dat is ook nodig om betaalbaar te kunnen blijven bouwen. De sociale huur betaalt nu mee aan parkeerplaatsen voor de vrije sector. Die wordt daardoor te duur. Er worden huurwoningen niet gebouwd omdat de parkeernorm te hoog is."

Kerkhoven: "Die auto’s zijn er. En er komen er nog meer. Daar moet de stad een oplossing voor vinden."
Vanuit de zaal kreeg Kerkhoven wel tegengas: "Ik woon in een seniorenflat in Wormerveer en heb twee parkeerplaatsen. Wat mij betreft komen er meer bomen en huizen. Parkeren is minder belangrijk", "Ik heb mijn auto weggedaan vanwege de luchtvervuiling", "Ik woon in Westzaan en vindt het geen punt om met de fiets naar het station te gaan. Maar dan is er te weinig parkeerplek voor fietsers".

Booij vroeg hoe het probleem van wonen, groen en parkeren toch aangepakt zou moeten worden? Marco Burgsteden (CROW, kennisplatform voor onder meer mobiliteit) gaf een aanzet. Zaanstad kent diep stedelijke tot heel landelijke gebieden, daar zou je verschillende normen voor kunnen stellen. Als het om mobiliteit gaat heb je wandelaars, fietsers, openbaar vervoer, gedeelde voertuigen en auto’s. Door de meest duurzame en ruimte-efficiënte vervoersmiddelen voorrang te geven, komt er in wijken en straten meer ruimte vrij voor groen, ontmoeten en wateropvang. Je zou in overleg per wijk of soms zelfs per straat de normen moeten vaststellen. En dus niet één parkeernorm voor de hele gemeente. De vraag moet ook gesteld worden wat er over pakweg 25 jaar nodig is als er wellicht veel meer water vastgehouden moet worden in de wijk. In een omgevingsvisie moeten ook deze problemen aan bod komen.

In de Krommenieër wijk Willis is door bewoners een begin gemaakt met het aanpakken van het parkeerprobleem. Daar was vanaf elf uur ’s avonds geen plek meer te vinden. In overleg met handhaving zijn oplossingen gevonden.

Het was de boodschap van Booij aan de zaal aan het einde van de avond: "Ga met elkaar praten."

Het debat gemist?

Op dinsdagavond 26 mei zat de zaal van Filmtheater De Fabriek in Zaandam goed gevuld voor Kruisbestuiving in de architectuur van Indonesië en Nederland. Buiten een zachte voorjaarsavond, binnen alle aandacht voor een rijk en gelaagd verhaal over architectuur, geschiedenis en culturele uitwisseling.

In de documentaire nemen Frans Leidelmeijer en Bie Muusze de kijker mee langs markante gebouwen in zowel Nederland als Indonesië. Met aanstekelijke bevlogenheid gidst Leidelmeijer ons door verschillende stijlen, invloeden en tijdsperiodes. Daarbij verweeft hij subtiel ook een persoonlijk element: hij is zelf een belichaming van die kruisbestuiving, gevormd door verschillende culturen, wat de film een extra laag geeft.

De film nodigt uit om anders te kijken. Details die je normaal misschien niet direct opmerkt - ornamenten, symboliek, vormen die verwijzen naar goden of lotusbloemen - krijgen betekenis. Door de toelichting van Leidelmeijer worden verbanden zichtbaar en ontstaat er meer oog voor de samenhang tussen stijlen, plaatsen en tijden.

We reizen langs gebouwen die verbonden zijn met een gedeelde, vaak koloniale geschiedenis. De documentaire laat zien hoe invloeden tussen Indonesië en Nederland zich hebben vermengd en hoe die kruisbestuiving nog altijd herkenbaar is in de gebouwde omgeving. Tegelijkertijd wordt ook een meer confronterende kant zichtbaar: naast zorgvuldig onderhouden erfgoed verschijnen beelden van panden in Indonesië die in verval zijn geraakt en hun functie hebben verloren. Een treffend voorbeeld is een gebouw van Berlage, waarvan de verf afbladdert. Een scherp contrast met het erfgoed dat elders wel wordt gekoesterd.

Na afloop ging Babel in gesprek met Frans Leidelmeijer zelf, wat uitgroeide tot een levendig gesprek met de zaal, met ruimte voor vragen en reflectie. Leidelmeijer bleek een bevlogen en toegankelijke spreker, die helder en met zichtbaar enthousiasme vertelde over de aanleiding voor de film en de noodzaak om dit verhaal te delen. Op het moment dat die urgentie ter sprake kwam, spreidde hij zijn armen en zei hij: “Precies, hierom.”

Tijdens het gesprek werd ook duidelijk hoe zijn achtergrond als kunstexpert doorwerkt in zijn blik op architectuur. Hij kijkt naar gebouwen met dezelfde aandacht voor stijl, vorm en esthetiek als naar kunstobjecten. Daarnaast ontstond er een interessante discussie over verantwoordelijkheid: wie draagt zorg voor het behoud van dit gedeelde erfgoed? Is dat een lokale opgave, een internationale verantwoordelijkheid, of juist iets wat voortkomt uit een gezamenlijke geschiedenis?

Tot slot werd de blik nog even naar de Zaanstreek gericht. Zijn er ook hier voorbeelden van deze kruisbestuiving te vinden? Vooralsnog kwam één gebouw naar voren: het woonhuis aan de Breestraat 80 in Koog aan de Zaan. Maar de vraag bleef nadrukkelijk open: waar zien we deze invloeden nog meer terug in onze eigen omgeving?

Met zo’n 65 aandachtige bezoekers was het een avond die inspireerde en aanzette tot reflectie. En een uitnodiging om met meer aandacht te kijken naar de verhalen die gebouwen met zich meedragen, zowel ver weg als dichtbij.

De volgende Babel Cinema vindt plaats in het najaar. Houd onze kanalen in de gaten voor het programma.

Op donderdag 4 juni vond het derde Babel Sponsorcafé plaats. Te gast bij Ten Brinke Vastgoedontwikkeling kregen circa 40 deelnemers een inkijkje in de ontwikkeling en realisatie van woningbouwproject Houthavenkade in Zaandam.

Wouter Zuidam van Porten Development en Gert van den Hoven van Sweco Architects namen de aanwezigen mee in het proces voorafgaand aan de start van de bouw. Aan de hand van de uitdagingen en ambities van het project schetsten zij hoe op een relatief klein oppervlak een groot aantal woningen wordt gerealiseerd.

Met 710 woningen op 2,5 hectare kent Houthavenkade een dichtheid van ruim 280 woningen per hectare. Een dichtheid die vergelijkbaar is met die van stedelijke gebieden in Amsterdam en die mede mogelijk wordt gemaakt door de nabijheid van voorzieningen, het centrum van Zaandam en het trein- en busstation. Tegelijkertijd vraagt een dergelijke dichtheid om extra aandacht voor leefbaarheid, ontmoeting en gemeenschapsvorming. In het ontwerp is daarom nadrukkelijk ingezet op een menselijke schaal, met voordeuren aan openbare en collectieve ruimtes en een belangrijke rol voor de binnentuinen. Annette Nicolas van de gemeente Zaanstad gaf aansluitend een korte toelichting op de voorgeschiedenis van de locatie en de betekenis van het project voor de Zaanse woningzoekende.

Tijdens de rondleiding over de bouwplaats namen Leo Versteeg en Gert Altink van Ten Brinke de deelnemers mee langs verschillende onderdelen van het project. Daarbij werd zichtbaar hoe de stedenbouwkundige en sociale ambities hun vertaling krijgen in de praktijk. De toekomstige binnenhaven, de voetgangersverbinding naar de Hogendijk en één van de collectieve binnentuinen vormden hiervan aansprekende voorbeelden.

De bijeenkomst werd door de aanwezigen zeer gewaardeerd. Reacties als ‘Wat een helder en boeiend verhaal van de ontwikkelaar en architect’, ‘Zelden zo’n logistiek ingewikkeld project van binnen kunnen zien’ en ‘Logistiek op Champions League-niveau, chapeau!’ onderstreepten de indruk die het project maakte. Ook de mogelijkheid om met vakgenoten in gesprek te gaan over een concreet project en het versterken van het Zaanse netwerk werden nadrukkelijk genoemd als waardevolle onderdelen van de middag.

Wij kijken terug op een geslaagd derde Babel Sponsorcafé en danken Ten Brinke Vastgoedontwikkeling voor de gastvrijheid.

Foto's: Patrick Hudepohl