Terugblik Babel Cinema: Kruisbestuiving in de architectuur

Op dinsdagavond 26 mei zat de zaal van Filmtheater De Fabriek in Zaandam goed gevuld voor Kruisbestuiving in de architectuur van Indonesië en Nederland. Buiten een zachte voorjaarsavond, binnen alle aandacht voor een rijk en gelaagd verhaal over architectuur, geschiedenis en culturele uitwisseling.

In de documentaire nemen Frans Leidelmeijer en Bie Muusze de kijker mee langs markante gebouwen in zowel Nederland als Indonesië. Met aanstekelijke bevlogenheid gidst Leidelmeijer ons door verschillende stijlen, invloeden en tijdsperiodes. Daarbij verweeft hij subtiel ook een persoonlijk element: hij is zelf een belichaming van die kruisbestuiving, gevormd door verschillende culturen, wat de film een extra laag geeft.

De film nodigt uit om anders te kijken. Details die je normaal misschien niet direct opmerkt - ornamenten, symboliek, vormen die verwijzen naar goden of lotusbloemen - krijgen betekenis. Door de toelichting van Leidelmeijer worden verbanden zichtbaar en ontstaat er meer oog voor de samenhang tussen stijlen, plaatsen en tijden.

We reizen langs gebouwen die verbonden zijn met een gedeelde, vaak koloniale geschiedenis. De documentaire laat zien hoe invloeden tussen Indonesië en Nederland zich hebben vermengd en hoe die kruisbestuiving nog altijd herkenbaar is in de gebouwde omgeving. Tegelijkertijd wordt ook een meer confronterende kant zichtbaar: naast zorgvuldig onderhouden erfgoed verschijnen beelden van panden in Indonesië die in verval zijn geraakt en hun functie hebben verloren. Een treffend voorbeeld is een gebouw van Berlage, waarvan de verf afbladdert. Een scherp contrast met het erfgoed dat elders wel wordt gekoesterd.

Na afloop ging Babel in gesprek met Frans Leidelmeijer zelf, wat uitgroeide tot een levendig gesprek met de zaal, met ruimte voor vragen en reflectie. Leidelmeijer bleek een bevlogen en toegankelijke spreker, die helder en met zichtbaar enthousiasme vertelde over de aanleiding voor de film en de noodzaak om dit verhaal te delen. Op het moment dat die urgentie ter sprake kwam, spreidde hij zijn armen en zei hij: “Precies, hierom.”

Tijdens het gesprek werd ook duidelijk hoe zijn achtergrond als kunstexpert doorwerkt in zijn blik op architectuur. Hij kijkt naar gebouwen met dezelfde aandacht voor stijl, vorm en esthetiek als naar kunstobjecten. Daarnaast ontstond er een interessante discussie over verantwoordelijkheid: wie draagt zorg voor het behoud van dit gedeelde erfgoed? Is dat een lokale opgave, een internationale verantwoordelijkheid, of juist iets wat voortkomt uit een gezamenlijke geschiedenis?

Tot slot werd de blik nog even naar de Zaanstreek gericht. Zijn er ook hier voorbeelden van deze kruisbestuiving te vinden? Vooralsnog kwam één gebouw naar voren: het woonhuis aan de Breestraat 80 in Koog aan de Zaan. Maar de vraag bleef nadrukkelijk open: waar zien we deze invloeden nog meer terug in onze eigen omgeving?

Met zo’n 65 aandachtige bezoekers was het een avond die inspireerde en aanzette tot reflectie. En een uitnodiging om met meer aandacht te kijken naar de verhalen die gebouwen met zich meedragen, zowel ver weg als dichtbij.

De volgende Babel Cinema vindt plaats in het najaar. Houd onze kanalen in de gaten voor het programma.