0 comments

‘Karakters aan het water – Een filosofie voor Zaanstad,’ door Liesbeth van der Pol

Dinsdagavond 24 september 2019 – Een regenachtige avond, een sfeervolle zaal in de Stoomhal in Wormer. Liesbeth van der Pol is door Babel uitgenodigd om de eerste Babel- architectuurlezing te verzorgen. Gezien het grote aantal aanwezigen is er veel belangstelling vanuit de Zaanstreek. Een verslag als dit doet geen recht aan de sfeer en inhoud van de avond.

Wie dit leest, mist alle foto’s, schetsen, aquarellen en afbeeldingen van maquettes die passeerden en mist ook de gloedvolle en persoonlijke presentatie van Liesbeth van der Pol. Met enkele van de getoonde beelden proberen we toch een impressie te geven. Anderhalf uur wist zij een kleine 100 belangstellenden te boeien. Namens Babel heet Ria Steenaart alle aanwezigen hartelijk welkom. Liesbeth van der Pol opent haar lezing met een korte schets van haar achtergrond als architect en markeert haar activiteiten als Rijksbouwmeester en supervisor van Schiphol en schetst hoe in haar bureau Dok architecten wordt samengewerkt.

Dok architecten werkt in het karakteristieke Kraanspoor kantoorgebouw op het NDSM-terrein aan het IJ. Gevraagd naar de karakteristieke ontwerpfilosofie van Dok architecten is haar stelling: ‘Die is er niet; er is geen “sausje” waaraan je onze ontwerpen altijd herkent. Wat alle ontwerpen bindt, is eigenheid en een sterk karakter. Gebouwen met een sterk karakter moeten zich goed verhouden tot de mens. Die verhouding tussen mens en gebouw is waar het om draait.

“Karakters aan het water” is de titel van haar lezing, met als ondertitel “Een filosofie voor Zaanstad”.

Liesbeth zoomt in op de Zaanstreek: zes projecten van Dok architecten, die in de Zaanstreek zijn gerealiseerd. Haar persoonlijke band met de Zaanstreek is nog wat dieper, zegt ze, want haar wieg stond hier.

Wat is het karakteristieke aan het Zaanse land? Voor Liesbeth van der Pol is dat het landschap, de drassige veenweiden, het water. Aan de hand van een reeks beelden van het Zaanse landschap roept zij de aanwezigen op vooral trots te zijn op de prachtige Zaanstreek. Niet voor niets zijn de kenmerkende gebouwen uit de Zaanstreek voor veel inwoners en toeristische bezoekers zo’n aantrekkelijk beeld, de houten huizen, de houtloodsen. Juist vanwege dat karakteristieke Zaanse is zij een verklaard fan van het grote Inverdan-project in Zaandam. De Zaanse eigenheid wordt daar gebruikt voor een unieke verdichting en een wedergeboorte van het tien jaar geleden nog zo desolate centrumgebied van Zaandam.

Schets Twiske-West. Liesbeth van der Pol

In min of meer chronologische volgorde neemt Liesbeth van der Pol de toehoorders mee in de ontstaansgeschiedenis en uitwerking van haar Zaanse projecten. Met af een toe en uitstapje buiten de Zaanstreek. In 1991 werkte zij aan een opdracht van een woningcorporatie aan het ontwerp van 200 sociale huurwoningen in Twiske-West. De opdracht was om de woningen in de typologie van urban villas te ontwerpen. Maar al schetsend kwam zij tot de conclusie dat urban villas niet passen in het open landschap waar de woningen gebouwd moesten worden. Aan de hand van haar schetsen neemt ze de zaal mee in de ontwikkeling van haar ontwerpideeën: de urban villas vervormen tot cirkelvormige gebouwen, met ruimte voor een eigen tuin voor alle woningen. Achteraf blijkt de verbondenheid van de bewoners met hun woningen enorm groot te zijn. Altijd is de vraag als een project is gerealiseerd: hoe verhoudt het zich tot de mens, en verhoudt het zich goed tot het omliggende landschap? Een tweede Zaans project is te vinden in Rooswijk, de voltooiing van de destijds nieuwe woonwijk. Het werd een grondgebonden woningtype in een schoepenradachtige configuratie. Een ontwerp om tevreden op terug te kijken, zegt Van der Pol, maar wel een worsteling tussen architect en opdrachtgever.

Schets Het Bovenpark. Dok architecten.

Een uitstapje buiten het Zaanse: een project in Purmerend, met de uitvraag om hoogbouw te ontwerpen op een kenmerkende locatie aan de rand van het centrum. ‘Purmerend kan wel wat swing gebruiken’ leidde tot een ontwerp dat niet braaf op de historische context van Purmerend was geënt. Het werd een ‘brutaal ontwerp’ voor een complex met twee woontorens in een opgetild park bovenop twee bouwlagen, met winkels en een parkeergarage. Het werd afgeschoten door de Purmerendse politiek. Jammer, vindt ze nog altijd. Een mooi ontwerp, maar alleen passend op die Purmerendse locatie. Het leende zich niet om te transplanteren naar een andere locatie. In haar lezing keert Liesbeth van der Pol weer terug naar de Zaanstreek: een ontwerp voor een praktijkschool in Assendelft. Kenmerkend zijn de houten constructie en de oriëntatie van de leslokalen op het omringende landschap. Een tweede, kleinere school voor vmbo-leerlingen heeft het karakter gekregen van een stoere houten hut. Een mooie school, die is gebouwd in Wormerveer.

Praktijkschool de Brug. Foto: Arjen Schmitz.

Aquarel OPDC Saenstroom. Liesbeth van der Pol.

Na een korte pauze volgen nog twee projecten, waarvan de opdrachtgevers in de zaal blijken te zitten. Een binnenstedelijk Zaans project in het Inverdan-gebied in Zaandam. Het complex met winkels en woningen, aan de voet van de Rabotoren. Met grote waardering wijst Liesbeth van der Pol op het grootse ontwerp van Sjoerd Soeters voor de transformatie van het centrum van Zaandam. Een transformatie van een onaantrekkelijk leeg gebied en een niet meer bestaande gracht tot een levendig woon- en winkelgebied. Aan de hand van de eerste schetsen en aquarellen laat Van der Pol zien hoe het ontwerp zich ontwikkelde. De schetsen laten een groot complex zien dat schijnbaar bestaat uit separate panden die qua schaal aansluiten op de gewenste intimiteit van het nieuwe centrumgebied. De Rabotoren is toegankelijk gemaakt via een poort, in een serie van poorten die toegang geven tot de winkels. Zo is een zeer karakteristiek complex ontstaan, dat zich onderscheidt van andere nieuwe gebouwen in het Inverdan-gebied.

Het laatste project dat passeert in de lezing, moet nog gebouwd worden. Een woongebouw met de projectnaam Catharinatoren. Op een moeilijke locatie, een lege plek aan de Provincialeweg naast het saaie kantoorgebouw De Icoon, dat helaas absoluut niet harmonieert met de nieuwe omgeving van Inverdan. Het eerste uitgangspunt voor het ontwerp van de Catharinatoren is dat het gebouw een kap moet hebben en daarmee aansluit bij de ontwerptaal van Inverdan. Het ontwerp is doordacht vanuit het besef dat het gebouw van alle kanten zichtbaar is. Maar het gebouw ‘is wel een ding’, zegt Van der Pol. Vijftien lagen, smal en op hoge poten. Hoe kan zo’n gebouw een aantrekkelijke eigenheid krijgen? Zaanse gevels helpen hier niet meer. Van der Pol heeft gezocht naar een kleurenpalet dat karakter geeft, met een dominante rol voor de balkons.

Schets melkmeisje. Liesbeth van der Pol.

Aquarel Catharinatoren. Liesbeth van der Pol.

Er verschijnt het beeld van een melkmeisje op het scherm in De stoomhal. De balkons worden de emmers aan het juk, dat door het melkmeisje, het gebouw, gedragen wordt. De kleurstelling is gebaseerd op de Zaanse kleurenwaaier. Geglazuurde bakstenen verlopen in kleur van groen onderin het gebouw via tussentinten naar lichtgeel in de top. Na een vragenronde werd deze eerste Babel-architectuurlezing afgesloten met een borrel en goede gesprekken.

 

Render Catharinatoren. Dok architecten


Organisatie: Architectuurplatform Babel
Verslag: Ria Steenaart
Datum: Dinsdag 24 september 2019
Locatie: De stoomhal, Wormerveer
Bezoekers: Ongeveer 100

Related Posts

Programma over de cultuurhistorische waardering van de stedelijke ontwikkeling van Zaanstad. De...

Lees hier het verslag door Jouke van der Werf van de gebiedsmeet-up ‘De Metropoolregio Amsterdam en...

Lees het verslag van de vaarexpeditie door de Achtersluispolder op 21 juni 2019.