|
Buurten in de hoofdrol
Iemand van buiten Zaandam zal niet direct de verschillen tussen de
Zaanse wijken opvallen, behalve dan in architectuur misschien en in de
inrichting van pleinen en wegen. Maar wie hier al jaren woont roepen
namen als Vissershop, Westerkoog (‘Havenzathe’), Assendelft-Noord of
Poelenburg een beeld op over de mensen die er wonen en over de sfeer die
er heerst. Ook al hoeft dat beeld helemaal niet te kloppen. Zo heeft de
Nederlandse overheid er enkele van betiteld als ‘krachtwijk’, terwijl de
bewoners dat beeld er zelf niet direct van hebben.
Hoe een buurt leeft en of er überhaupt wel een buurtleven aanwezig is,
laten documentaires en films elk op eigen wijze goed zien. Een wijkagent
legt in de documentaire Zomer in Van der Pek
uit dat hij zo van deze Amsterdamse volksbuurt
houdt, omdat de bewoners hier nog echt om elkaar geven. Ze zoeken zelfs
nog hun vertier binnen de buurt. Plaats daar tegenover eens de
hoofdrolspelers uit Todd Fields Little
Children. De twee
hoogopgeleiden starten, uit onvrede en gevangen als ze zich voelen in de
codes van deze ‘upper-middel class’ wijk, een uitzichtloze relatie. Ze
zijn hèt voorbeeld van de netwerkstedeling.
Een jaar lang heeft Stichting Babel aandacht besteed aan Zaanse wijken
in verandering. Nu, tot slot, wijdt zij in samenwerking met Filmtheater
deFabriek er een filmfestival aan onder de titel ‘De buurt lééft!( - de
buurt in de film)’. Het gaat in dit programma, anders dan bij Babel
gebruikelijk is, nu eens niet om de Architectuur met een grote A, maar
om gewone architectuur die het decor vormt voor het dagelijkse leven. De
meest actuele vraag ten aanzien van buurten is wel of er zoiets als
binding tussen bewoners wel bestaat.
Neem een film als Gran Torino
van Clint Eastwood uit 2008. Hij legt een vergrootglas op
wat er met een individu gebeurt als anderen tegen zijn zin contact met
hem maken. De film speelt zich af in Highland Park, een buurt in
Michigan die met zijn afgebladderde huizen en slecht onderhouden tuinen
veel weg heeft van een achterstandswijk. Walt Kominski (Eastwood zelf)
houdt de door hem zo belangrijk geachte beschaving nog hoog door zijn
grasmat iedere dag zorgvuldig te maaien. Langzaamaan wordt hij door
verwikkelingen bij de buren het buurtleven ingezogen en komen we steeds
meer over zijn krampachtig verborgen gehouden verleden te weten.
Een alledaags woongebouw geeft de banden die er bestaan tussen zijn
bewoners voor een achteloze passant ook niet zomaar prijs, maar
documentaires kunnen ons letterlijk achter de voordeur brengen. Mooie
voorbeelden daarvan zijn Chicagoblok, verhalen
uit de lift (Ingeborg Jansen, 2008), een
immens flatgebouw in Antwerpen en ook De
Spaghettiflat (2007) van Daniela Tasca. De
titel slaat op een flatgebouw in Poelenburg, waar in de jaren zestig
veel Italiaanse gastarbeiders werden gehuisvest. Het zijn vaak
veranderingen - de sloop van een buurt, de komst van een vreemdeling -
die de al of niet gevoelde saamhorigheid tussen bewoners op de proef
stelt of versterkt.
Poëtisch en schrijnend tegelijk is wat dat betreft Floris-Jan van Luyns
De Onverboden Stad,
waarin hij de reacties registreert bij bewoners van een 14de
eeuwse steeg in Peking op de naderende sloop. En als er
één wist wat door grootschalige vernieuwing aan een levendige buurt
verloren kon gaan dan was het wel Jane Jacobs, de Amerikaanse
stadssociologe en buurtactiviste die in 2006 overleed. In
Urban Goddess wordt duidelijk
hoe actueel haar denken over het goed functioneren van buurten nog is.
In speelfilms vormen buurten natuurlijk altijd een decor, maar ze spelen
ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van het verhaal. Een
klassieker als La Haine
van Mathieu Kassovitz uit 1995
bijvoorbeeld schetst raak de sfeer van de jongerenproblematiek in de
Parijse ‘banlieus’, juist door het af te zetten tegen het levendige
centrum van de stad. Verschillende inleiders waaronder filmcriticus Hans
Beerekamp, filmmakers, stadssocioloog Leon Deben, architect Herman
Hertzberger, schrijver Jan Donkers en velen meer zoomen in op de
achtergronden van de vertoonde films en documentaires.
|